Diecezja kielecka uczciła trzy ważne rocznice związane z życiem i posługą pasterską bp. Czesława Kaczmarka: 50. rocznicę śmierci, 60. rocznicę procesu, 75. rocznicę sakry biskupiej. Stały się one punktem wyjścia w doborze tematów podczas konferencji naukowej w Wyższym Seminarium Duchowym 23 października, przypominającej tragiczną postać biskupa kieleckiego, zwanego męczennikiem komunizmu. O spokój duszy Biskupa wierni modlili się podczas Mszy św. w bazylice – przewodniczył bp Kazimierz Ryczan.

W homilii bp Kazimierz Ryczan przypomniał historyczne wątki z posługi bp. Kaczmarka, jego zasługi dla diecezji w trudnych czasach, porównując go do „złota hartowanego w ogniu” i zestawił powojenne czasy epoki PRL – ze współczesnością. Przypomniał m.in. zawołanie bp. Kaczmarka: „Wszystko dla Chrystusa”, któremu był on wierny przez całe życie, oraz fragmenty jego listów pasterskich, szczególnie pierwszego, w którym pisał: „Przychodzimy, aby was kochać całym sercem, być gotowym i dać wszystko, choćby życie stracić”. – To nie były puste słowa – podkreślał bp Ryczan. Przywoływał m.in. fakty z posługi bp. Kaczmarka z czasów niemieckiej okupacji: przyjęcie do domu biskupiego wypędzonych z seminariów kleryków, 244 księży z Generalnej Guberni ulokowanych w diecezji kieleckiej, 86 alumnów przyjętych z innych seminariów, zaprzysiężenie biskupa w Chrześcijańskiej Unii Oporu, skierowanie do pracy 100 kapelanów dla AK i NSZ. Bp Ryczan nakreślił także czasy powojennej Polski, gdy diecezja kielecka „stała się poligonem walki z Kościołem”, okoliczności aresztowania bp. Czesława wraz z 20 księżmi i grupą sióstr, „dni prokuratorskich przesłuchań i oszczerstw”.

W większości zaprezentowanych referatów bp Kaczmarek został pokazany od strony jego znaczących zasług dla diecezji w zakresie m.in. organizowania akcji dobroczynnych, struktur Caritas, sieci parafii i szkolnictwa katolickiego.

Trzy rocznice

Wystąpienie ks. prof. Jana Śledzianowskiego oscylowało wokół trzech rocznic bp. Kaczmarka. Ksiądz Profesor przedstawił m.in. drogę do kapłaństwa i zainteresowania społeczne przyszłego biskupa oraz kulisy i przebieg procesu. Ks. prof. Śledzianowski w rozmowie z „Niedzielą” podkreśla, że wciąż istnieje zainteresowanie tą tragiczną postacią, dlatego m.in. zostanie wkrótce wznowiona publikacja z 2002 r. pt. „Ksiądz Czesław Kaczmarek – biskup kielecki 1895-1963”. – Pochodzimy z tej samej diecezji – z płockiej, bp Kaczmarek udzielał mi święceń. Jako młody ksiądz otrzymywałem wiele pytań na temat tej postaci, w tym także od księży z diecezji płockiej i rozpocząłem badania na ten temat – wyjaśnia ks. prof. Śledzianowski.

Nowe parafie

Dyrektor Archiwum Diecezjalnego – ks. dr Andrzej Kwaśniewski omówił powołanie przez bp. Kaczmarka aż 16 nowych parafii, co działo się szczególnie na początku i pod koniec posługi, gdyż okres więzienia i procesu zabrał wiele twórczych lat pasterzowi kieleckiemu. Parafie bp Kaczmarek uważał za „szkołę chrześcijańskiej miłości” i temu zagadnieniu poświęcił list pasterski. – Akta parafii utworzonych przez bp. Kaczmarka posiadają niemal kompletną dokumentację – mówił ks. dr Kwaśniewski. Szczególną uwagę poświęcił parafiom założonym tuż przed wojną (1938 r. – Klucze, Mostek, Bukowno) oraz wydzielonym w 1939 r. z parafii katedralnej w Kielcach: na Baranówku, na Karczówce, Niepokalanego Seca NMP, a wkrótce w niedalekich Kostomłotach.

Animator oświaty

– Już jako młody chłopak interesował się wychowaniem młodzieży, miał powołanie nauczycielskie – mówiła nazaretanka s. dr Danuta Kozieł. W swoim wystąpieniu przedstawiła działalność biskupa – animatora oświaty, przypominając m.in. sprowadzenie przez niego nazaretanek do Kielc celem postawienia na jak najlepszym poziomie oświaty w duchu chrześcijańskim, troskę o tajne komplety podczas wojny, obronę oświaty przez świeckością i słynne powiedzenie biskupa: „Ani jedno dziecko katolickie bez nauki religii”. Zwróciła również uwagę na zaangażowanie Biskupa w Związek Młodzieży Katolickiej i tworzenie struktur Akcji Katolickiej, a także fascynację postacią św. Andrzeja Boboli.

Dobroczynność

Dr hab. Jerzy Gapys z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, specjalizujący się w badaniach nad duchowieństwem polskich diecezji, zaprezentował dobroczynne akcje duchowieństwa, realizowane w czasach bp. Kaczmarka pod kierunkiem ordynariusza diecezji. Za „ogromny sukces” uznał zachowanie struktur Caritas podczas II wojny światowej i późniejsze włączanie księży w działalność Rady Głównej Opiekuńczej. Dzięki wysiłkom bp. Kaczmarka podczas okupacji niemieckiej działało aż 37 oddziałów parafialnych Caritas, co diecezji kieleckiej dawało czołowe miejsce w Polsce w tym zakresie, porównywalne z diecezją tarnowską i krakowską. – 216 tys. zł zebrane dzięki celowym tacom stanowiło fenomenalne zaplecze dla RGO – mówił dr Jerzy Gapys. Podkreślał także, że działalność charytatywna była zlecana księżom przez biskupa specjalnymi okólnikami, realizowana w „sposób przemyślany i skoordynowany z Episkopatem”.

Kulisy procesu

Dr Tomasz Domański z kieleckiej Delegatury IPN przypominał kulisy procesu bp. Kaczmarka w świetle materiałów Urzędu Bezpieczeństwa, zwracając m.in. uwagę na wewnętrzną cenzurę raportów, aby do władzy nie docierały z urzędów powiatowych zbyt krytyczne materiały. Przedstawił także otoczkę prasową i pracę agitatorów na rzecz szkalowania bp. Kaczmarka.

W konferencji uczestniczyli m.in.: bp Kazimierz Gurda, profesorowie seminarium kieleckiego, środowiska akademickie, delegacje muzeów, politycy PiS, członkowie NSZZ „Solidarność”, ruchy katolickie, młodzież ze szkoły sióstr nazaretanek, siostry zakonne, klerycy. Organizatorem konferencji w Wyższym Seminarium Duchownym 23 października była Akcja Katolicka Diecezji Kieleckiej.

* * *

Bp Czesław Kaczmarek

ur. 16 kwietnia 1895 r., zm. 26 sierpnia 1963, był biskupem kieleckim w l.1938-1963.
Po zakończeniu II wojny światowej i dojściu do władzy komunistów był obiektem zakrojonych na szeroką skalę prześladowań, m.in. za krytykę współpracujących z aparatem ówczesnej władzy tzw. księży patriotów, za starania o zwrot mienia kościelnego, działalność charytatywną oraz oświatową. Biskupa władze PRL obarczały m.in. współodpowiedzialnością za pogrom 4 lipca 1946 i za przypisywaną mu kolaborację z Niemcami (bp Kaczmarek powołał specjalną, niezależną od komunistycznego rządu komisję. Raport z jej prac, poddający w wątpliwość oficjalną wersję wydarzeń, został przekazany ambasadorowi USA w Polsce).
Aresztowany 20 stycznia1951 r. pod zarzutem „szpiegostwa na rzecz USA i Watykanu”, jako „organizator antypaństwowego ośrodka”, mającego na celu obalenie istniejącego ustroju, bp Kaczmarek został całkowicie izolowany, a UB próbowała wymusić zeznania poprzez wyrafinowane metody znęcania się psychicznego i fizycznego. Biskup, odurzany środkami psychotropowymi, uległ presji. Po sfingowanym procesie pokazowym w 1953 r., bp Kaczmarek został skazany na 12 lat więzienia przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie. Po przewrocie październikowym śledztwo umorzono w 1957 r.
Biskup, sterany więzieniem, powrócił do diecezji w 1956. Zmarł w szpitalu w Lublinie w 1963 r. Został pochowany w krypcie bazyliki katedralnej w Kielcach. Prokurator Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w 1990 r. przeprowadził pełną rehabilitację bp. Kaczmarka. W 1991 r. jego imieniem nazwano w Kielcach jedną z ulic, zaś staraniem KIK zbudowano pomnik Biskupa przy kieleckiej katedrze.
A.D.